كند . در دوران جاهليت اطراف كعبه طواف مىكردند اما عبادت آنها سوت كشيدن و كف زدن بود . قرآن فرموده است : « ما كان صلاتهم عند البيت الّا مكاءً وتصدية » « 1 » مشرك اگر در كنار كعبه هم به زمزمه و نماز بايستد ، سوت مىكشد . اگر تكبير بگويد ، كف مىزند ؛ زيرا تكبير و زمزمهء شرك‌آلود ، بيان انسانى نيست قرآن سخن آنان را كه در زمان جاهليت اطراف كعبه با اذكار شرك‌آلود طواف مىكردند ، بيان نمىداند بلكه صفير و سوت مىداند . در نظر قرآن ، سخن انسان بيان است ؛ « الرّحمن علّم القرآنَ خلق الإنسان علّمه البيان » « 2 » معلّم خداى رحمان است و اوست كه قرآن را تعليم داد . وقتى قرآن تعليم شد ، شاگردِ قرآن مىشود انسان ؛ « خَلَقَ الإنسان » و آن‌گاه كه فردى « انسان » شد ، سخن او « بيان » است ؛ « علّمه البيان » اوّل علم قرآن است ، بعد انسان شدن ، و سپس بيان داشتن . بيان براى انسان و انسانيّت در پرتو قرآن است . آن كس كه از قرآن سهمى ندارد انسان نيست . آن كس كه انسان نباشد سخن او بيان نيست و آن كس كه سخن او بيان نباشد كلمات او صفير است و سوت و فرياد . و اما پاكان ، كه در اطراف كعبه طواف مىكنند ، نه تنها به ياد حق سرگرمند كه به ياد خلق خدا هم مشغولند و سعادت همگان را در آنجا كه

--> ( 1 ) - انفال : 35 ( 2 ) - الرحمن : 1 - 2